تخت جمشيد؛ پايتخت باستاني ايران

16آوريل سال 465 پيش از ميلاد رسما اعلام شد كه تخت جمشيد، پايتخت اول ايران خواهد بود. ساختن شهر، كاخ شاه و تالارهاي پذيرايي آن 51 سال طول كشيده بود. نوروز سال 465 پيش از ميلاد در تخت جمشيد برگزار شده بود، ولي در اين روز (27 روز پس از نوروز) مراسم پايتخت شدن تخت جمشيد برگزار شده بود، زيرا اهميت روز ملي ايرانيان چنان بود كه نبايد حتي با پايتخت اعلام شدن يك شهر مخلوط مي‌شد. طرح ساختن تخت جمشيد از داريوش بزرگ است.

ساختمان تخت جمشيد كه توسط اسكندر مقدوني به آتش كشيده شد از نظر وسعت و هنر معماري و فن مهندسي مهمترين عمارت پيش از ميلاد و نماد تمدن بشر عهد باستان و نشانه عظمت ايران و ايراني است و هويت ملي ما به شمار مي‌رود.
 

گزارش تصويري ، حاوي عكس‌ها و اطلاعاتي راجع به اين بناي عظيم تاريخي است

تخت جمشید نام امروزی «پارسَه» است. «پارسه» از زبان پارسی باستان است و یونانیان آن را پِرسپولیس ـ به یونانی یعنی پارسه‌شهر) خوانده‌اند. این بنا را "تخت جمشید" یا قصر شاهی جمشید پادشاه اسطوره‌ای ایران می‌نامند که در شاهنامه فردوسی آمده‌است. آن‌گونه که در منابع متعدد و گوناگون تاریخی آمده، ساخت تخت جمشید در حدود ۲۵ قرن پیش در دامنه غربی کوه رحمت، به عبارتی میترا یا مهر و در زمان داریوش کبیر آغاز گردید.

براساس خشت‌نوشته‌های کشف‌شده در تخت جمشید، در ساخت این بنای با شکوه معماران، هنرمندان، استادکاران، کارگران، زنان و مردان بی‌شماری شرکت داشتند که علاوه بر دریافت حقوق از مزایای بیمه کارگری نیز استفاده می‌کردند. ساخت اين مجموعه بزرگ و زيبا بنا به روايتي 120 سال به طول انجاميد.

درباره ماهیت تخت جمشید اظهارنظرهای جالب و متفاوتی ابراز شده‌است. بعضی آن را "مقبره نوح" دانسته‌اند، برخی"تالار دادگاه"، برخی "کاخ کورش"، برخی معبد و برخی "پرستش‌گاه بت‌پرستان". هنوز هم چنان‌که باید ماهیت اصلی تخت جمشید روشن و آشکار نشده‌است. شادروان "حسن پیرنیا" آن را بقایای یک ارگ یا قلعه دانسته‌است که داریوش در هنگام توقف‌های طولانی، اقامت در آن را بر بابل و شوش و همدان ترجیح می‌داد. "جرج .ن. کرزن" نیز اعتقاد دارد که تخت جمشید اقامتگاه اختصاصی پادشاهان هخامنشی بوده‌است.

برخي ايران‌شناسان معتقدند که شاهان هخامنشی نوروز را در تخت جمشید برپا می‌داشتند. " ریچارد فرای " تخت جمشید را نشانه‌ای از هنر شگفت جهان باستان شمرده و از آن به عنوان مکان مقدسی یاد کرده و احتمال داده‌است که در زمان داریوش واقعه‌ای به آن اهمیت خاص بخشیده‌است. به اعتقاد او، این مکان از دید پادشاهان ساسانی نیز اهمیت و قداست داشته، تا جایي‌که نقش‌های برجسته نقش رستم به میمنت تخت جمشید در نزدیکی آن بر کوه نقش بسته‌است. اهمیت معنوی و قداست تخت جمشید موجب شده که مراسم تاج‌گذاری در آن برگزار شود و آرامگاه پادشاهان و کعبه زرتشت در نزدیکی آن ایجاد گردد.

برخی هم تخت جمشید را یک رصدخانه پنداشته‌اند و دلیل خود را نشانه‌ای ذکر می‌کنند که در میان تالار سه دروازه کشف شده‌است. این نشانه سنگ مکعب‌شکلی است که روی آن یک دایره و سه خط کشیده شده و جز برای مقاصد نجومی و رصدی کاربرد دیگر نداشته و برای یافتن "نقطه اعتدالین" به کار می‌رفته است.

پیش از انجام تشریفات نوروز، بزرگان و نمایندگان کشورها به تخت جمشید می‌آمدند و در دشت وسیع مرودشت و مغرب تخت جمشید قرار گرفته، خیمه می‌زدند. روز نوروز، بزرگان و نجبای پارسی و مادی از پله وسیعی که مقابل تخت جمشید قرار گرفته، بالا می‌رفتند و از دروازه بزرگ خشایارشاه از میان مجسمه‌هایی که نیمه پیکرشان انسان و نیمه دیگر حیوان است و به‌عنوان نگهبان در مدخل کاخ قرار داده شده، عبور می‌کردند و پس از آن وارد حیاط مقابل در "آ پادانا" می‌شدند.

پذیرایی اشخاص در کاخ داریوش انجام می گرفت و در پایان پذیرایی، شاه و میهمانان از همان راهی که وارد تالار شده بودند به سوی " سه دروازه " مراجعت می کردند و از در شرقی خارج می شدند ، سپس شاه و همراهانش از طرف جنوب وارد تالار "صد ستون " می شدند . پیش از ورود شاه به تالار صد ستون روسای نمایندگان ملتها و همراهانشان که هدایای قیمتی در دست داشتند به طرف " تالار تخت " ( صد ستون ) روان می شدند .

در اطراف ان سربازان جاویدان حرکت می کردند ، روسای نمایندگان از پله های بزرگ تخت جمشید بالا می رفتند و از دروازه بزرگ خشایار شاه عبور می کردند . سپس از درشرقی تالار مجاور درواز گذشته وارد گذرگاه طویلی می شدند.

در انتهای گذرگاه دروازه دیگری بود که نا تمام مانده بود ، دعوت شدگان از مقابل ان دروازه نیز عبور کرده داخل حیاط بزرگی می شدند . در انجا سران بزرگ لشکر در تالار ستون داری گرد می امدند . ان گاه دعوت شدگان را به دربار راهنمایی می کردند ، روسا یکی پس از دیگری وارد تالار می شدند و در پیشگاه شاه هدایای خود را تقدیم می کردند . در این تالار میهمانان از طریق دیدن نقش برجسته ها و علایم و نشانه ها و توضیحاتی که به انها داده میشد با دید گاههای سیاسی و اعتقادی شاه اشنا می شدند .

نمایندگان ملتها پس از تحویل هدایا از همان راهی که امده بودند مراجعت می کردند و از درواز بزرگ خشایار شاه خارج می شدند". با وجودی که ماهیت تخت جمشید هنوز کاملا مشخص نشده ، تمامی ایران شناسان وباستانشناسان جایگاه با اهمیت ان را در دنیای قدیم یاداوری کرده اند.